‘Verlichting betekent dat de mens zijn door hemzelf veroorzaakte onmondigheid achter zich laat. Onmondigheid is het onvermogen je verstand te gebruiken zonder de leiding van een ander. Aan jezelf te wijten is deze onmondigheid wanneer de oorzaak ervan niet een gebrek aan verstand is, maar een gebrek aan vastberadenheid en aan moed om hier zonder andermans leiding gebruik van te maken. Sapere aude! “Heb de moed je eigen verstand te gebruiken!” is dan ook het motto van de Verlichting’. Kant, Immanuel (1784), Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?
Regelmatig zijn er goedbedoelde acties van vrijwilligers of ambtenaren die werken aan de energietransitie met als gevolg dat enthousiaste mensen die toch al van plan waren maatregelen te nemen mee doen. Maar een groter deel van de zwijgende meerderheid voelt zich vaak bedreigd, haakt af en stemt op bijvoorbeeld de PVV die van hogerhand dan de rem zet op verduurzamen. De verliezers zijn de groene partijen. Met het kleine beetje wat je dan nu wint blokkeer je mogelijkheden op veel meer in de toekomst omdat dan de regering de geldkraan weer meer dichtdraait. Dan bereik je dus niet optimaal je doel ondanks alle goede bedoelingen. Daarbij spelen er diverse krachten in de media, hoe er wordt gekozen voor nieuwe technieken en de manier waarop mensen met elkaar communiceren met vormen van propaganda bij het ontstaan van een negatieve spiraal.
De energietransitie is bij uitstek een collectief vraagstuk waar iedere burger mee te maken krijgt en leent zich in bepaalde situaties voor deliberatieve democratie. Dit als aanvulling op de vertegenwoordigende democratie, waardoor weerstand minder wordt voor energievraagstukken en er meer begrip ontstaat voor democratie. Dat voorkomt aversie tegen de energiemaatregelen bij de stembus.
Het schema geeft de mechanismen aan. Libertaire denktanks (bijv. Cato institute) met antimilieu en kapitaalkrachtige sponsoren (bijv. Koch familie) proberen de samenleving te beïnvloeden.
‘According to social scientists Riley Dunlap and Aaron McCright the Cato Institute is one of the “particularly crucial elements of the denial machine”, that rejects global warming’ ( jaaromzet van ongeveer 37 miljoen dollar (2016).
Denktanks en globale promotie zoals bijvoorbeeld de klimaattafels met globale verhalen waarbij de media dan ook nog komen met negatieve vaak ongenuanceerde berichten over warmtenetten en warmtepompen maakt mensen onzeker. Dat speelt minder democratische partijen zoals de PVV in de kaart. Aan de andere kant zijn er democratische partijen die wel willen werken aan verduurzamen. Het krachtenveld van die twee bepaalt de publieke sfeer, waarbij denktanks en mainstream media invloed hebben. Binnen die totale publieke sfeer is er de kracht van de sfeer voor verduurzamen die de energietransitie vorm moet geven.
Als er geen participatie is en men begint direct met de promotie en ‘verkoop’ van energiemaatregelen dan worden veel mensen van de zwijgend meerderheid bevestigd in hun angst en zal dat de populistische partijen versterken. Bij goed beleid zal het deze partijen verzwakken en democratische partijen versterken. Waar het om gaat is om juist ook mensen van die zwijgend minderheid te bereiken, een groep die alleen maar groter gaat worden naarmate de promotie van maatregelen als bedreigender wordt ervaren.
Participatie mislukt vaak omdat men te impulsief kiest voor bepaalde (veel gebruikte) implementatiemethoden zonder dat men op voorhand heeft nagedacht over wat men precies wil bereiken. Het aantal methoden is ontelbaar, maar toepassing sterk afhankelijk van de situatie en wat men er mee wil bereiken in de toekomst. Voor en breder draagvlak met democratie lijkt het belangrijk om eerst het participatieniveau vast te stellen. Bij elk participatieniveau zijn er diverse instrumenten voorhanden waaronder het burgerberaad. Een burgerberaad werkt met een aselecte groep mensen uit een stad, dorp of wijk, waardoor je dus ook de zwijgende minderheid betrekt. De mensen uit die groep worden direct aangeschreven (als iemand uit en bepaalde categorie niet mee wil doen, schrijf je iemand anders aan vanuit die categorie). De vraagstelling die de groep meekrijgt is belangrijk en de context moet goed worden afgestemd met de gemeenteraad. Het advies wat uit dat burgerberaad komt kan ook een aanbeveling bevatten over de toe te passen instrumenten in de vervolgfase. Onderstaand schema geeft een indicatie van de mogelijkheden.
De kern is dat inwoners betrokken raken in lijn met het denken van de Verlichting. De door ‘hemzelf veroorzaakte onmondigheid’ kwam ten tijde van Kant mede door de geloofsleer van de kerk, die heden ten dage wat is vervangen door de ideologie van de markt waarbij de gelovige nu de consument lijkt te zijn. Het gaat dan om het begrip verheffing wat voor Kant belangrijk is en wat in feite past in de ideologie van de meeste partijen.
-
‘De verantwoordelijkheid voor de gemeenschap moet niet alleen aan de overheid worden overgelaten, maar ook door burgers zelf ter hand worden genomen.’ https://onh.nl/verhaal/t-nut-verheffing-van-het-volk
-
Gespreide verantwoordelijkheid; pvda.nl/wp-content/uploads/2013/04/10459-pvda-resolutie-van-waarde.pdf
-
Eén van de vier basisbegrippen van het CDA. Het is een combinatie van het protestantse begrip soevereiniteit in eigen kring en het katholieke begrip subsidiariteit. Gespreide verantwoordelijkheid betekent dat verantwoordelijkheden daar worden neergelegd waar ze het beste gedragen kunnen worden.
-
De persoonlijke vrijheid wordt daarom alleen begrensd als je de vrijheid van een ander schaadt. Daarnaast moeten we rekening houden met toekomstige generaties. https://www.vvd.nl/kernwaarden Vrijheden worden dus vaak beperkt door actie van de overheid, maar er zijn ook sociologische en barrières opgeworpen door ongebreidelde marktwerking. Onderscheid moet hier worden gemaakt tussen liberaal en de libertarische lijnen.
