Plan Oost verkent het geïntegreerde energiesysteem bij InVesta
Op zaterdagochtend bezochten deelnemers uit Plan Oost die betrokken zijn bij het Europese REFORMERS-project InVesta op bedrijventerrein Boekelermeer. Het doel was om verder te kijken dan thuisbatterijen en te verkennen hoe verschillende onderdelen van de energietransitie met elkaar kunnen worden verbonden.
Peter presenteerde de activiteiten van InVesta, waaronder een project met algen. Waar Plan Oost vooral werkt met elektronen — zonnepanelen en thuisbatterijen — richt InVesta zich ook op moleculen. De belangrijke gemeenschappelijke noemer is integratie. Energievraagstukken kunnen niet met afzonderlijke technologieën alleen worden opgelost. Energieproductie, opslag, infrastructuur, bedrijven en bewoners moeten worden beschouwd als onderdelen van een samenhangend systeem. Wat lokaal kan worden opgelost, hoeft immers niet volledig op hogere niveaus van het energiesysteem te worden aangepakt.
Menno illustreerde dit met een innovatieve technologie waarbij energie wordt opgeslagen door metaal te oxideren en het vervolgens met behulp van waterstof weer terug te brengen tot metaal. Een interessant project waarbij Menno uit Heiloo betrokken is, al vindt de ontwikkeling plaats in Eindhoven en komt de fabriek in Antwerpen.
Hans, bestuurslid van Duurzaam Heiloo en architect, liet vervolgens zien hoe innovatie ook extra economische activiteit en werkgelegenheid kan opleveren. Hij vertelde over zijn betrokkenheid bij het ontwerp van het nieuwe NXT-tankstation. Een station realiseren dat zowel aantrekkelijk als technisch uitvoerbaar is, vraagt om nauwe samenwerking tussen opdrachtgever, ontwerpers, bedrijven en overheden. Daarbij moet ook aan tal van veiligheidseisen worden voldaan.
Joep sloot de presentaties af met een overzicht van het bredere REFORMERS-project.
Tijdens de discussie na de rondleiding vroegen deelnemers waarom niet altijd duidelijk zichtbaar is wat afzonderlijke bedrijven op Boekelermeer aan duurzaamheid doen. Peter zegde toe dit onderwerp weer nadrukkelijker op de agenda te zetten. Mart, het enige aanwezige gemeenteraadslid uit Heiloo, zal zijn collega-raadsleden informeren over de REFORMERS-activiteiten. Zij zijn van harte welkom om het project zelf te komen bekijken. Inmiddels heeft hij ook een wethouder meegenomen naar een bijeenkomst van onze werkgroep.
Wat kunnen we leren van Murau?
Hans verwees naar een voorbeeld uit Zwitserland, waar een lokale gemeenschap veel sterker inzet op zelfvoorziening, met betrokkenheid van lokale bedrijven. Dit sloot goed aan bij de ervaringen uit Murau, de Oostenrijkse regio die binnen REFORMERS als replicatiegebied deelneemt.
Murau laat ook een interessant institutioneel verschil zien. Sinds de jaren negentig heeft Nederland de energiemarkt geliberaliseerd en energieproductie en -levering gescheiden van het netbeheer. Veel activiteiten van voormalige gemeentelijke en provinciale energiebedrijven zijn vervolgens verkocht. Door fusies en schaalvergroting verdwenen bovendien veel lokaal gewortelde energiebedrijven.
Murau — een district met ongeveer 25.000 inwoners en veertien gemeenten, elk met een eigen gemeenteraad en burgemeester — heeft een andere ontwikkeling doorgemaakt. De lokale Stadtwerke zijn nog steeds nauw verbonden met de gemeente en verzorgen een geïntegreerd lokaal energiesysteem voor zowel warmte als elektriciteit, inclusief een eigen distributienet. Daardoor zijn technologie, energievoorziening, lokale economie, gemeentebestuur en burgers sterker met elkaar verbonden.
De institutionele context verschilt sterk van die in Nederland. Het model van Murau kan daarom niet zomaar worden overgenomen. Maar het bestuderen van deze verschillen roept wel een belangrijke vraag op: wat zouden we in Nederland sterker op lokaal niveau kunnen organiseren?
Daarmee kwam de bijeenkomst terug bij het centrale thema van de ochtend: integratie. Niet alleen van elektronen en moleculen, maar ook van technologie, bedrijven, bewoners en lokale overheid. Harm zal over dit onderwerp een voorstel indienen naar aanleiding van een oproep voor bijdragen aan het ISA-wereldcongres voor sociologie.
Harm bedankte tot slot de sprekers en alle deelnemers. Samen met Joep sprak hij af een vervolgbijeenkomst voor te bereiden. Daarbij worden ondernemers uit Boekelermeer uitgenodigd om Plan Oost te bezoeken en te zien hoe bewoners binnen REFORMERS werken met thuisbatterijen, energiemanagement en lokale samenwerking om die integratie in de praktijk te versterken.
Zo krijgt de bijeenkomst bij InVesta een concreet vervolg: deze keer bezocht Plan Oost Boekelermeer; de volgende keer nodigen we Boekelermeer uit in Plan Oost.
